Nhật Bản: Robot “cứu” nền kinh tế có dân số già

3 years, 3 months ago ·

Cuộc cách mạng Robot | Dân số già |

Tại khu thương mại Mitsukoshi ở trung tâm Tokyo, ngay cửa ra vào khu thương mại, có một nữ nhân viên mới mặc trên người bộ kimono truyền thống, chào đón họ bằng thứ tiếng Nhật đầy trang trọng. Sẽ không có gì lạ nếu nhân viên này là một cô gái bình thường, nhưng nó lại là một con robot giống người thật do Toshiba sản xuất.

Đây là một ví dụ mới nhất cho thấy kỹ năng phát triển robot của người Nhật trong bối cảnh Thủ tướng Shinzo Abe đang kêu gọi một “cuộc cách mạng robot”. Những cải tiến trong năng lực máy tính robot, khả năng nhận diện giọng nói và hình ảnh và khả năng học hỏi của máy móc được kỳ vọng sẽ giúp cho nước này vượt qua được thách thức lớn hiện nay: tình trạng dân số đang già đi nhanh chóng và lực lượng lao động đang suy giảm.

Tại buổi khai mạc Hội đồng Sáng kiến Cách mạng Robot Nhật trung tuần tháng 5 vừa qua, ông Abe đã thúc giục các doanh nghiệp phải “tăng cường sử dụng robot từ các nhà máy quy mô lớn cho đến mọi góc cạnh của nền kinh tế và xã hội”. Sáng kiến 5 năm do Chính phủ đứng đầu này được sự hỗ trợ từ 200 công ty và trường đại học, nhằm mục đích mở rộng việc sử dụng máy móc thông minh vào trong lĩnh vực sản xuất, các chuỗi cung ứng, ngành xây dựng và chăm sóc y tế, trong khi đẩy mạnh doanh số bán robot từ 600 tỉ yen (4,9 tỉ USD) hằng năm lên mức 2.400 tỉ yen vào năm 2020.

Trong lĩnh vực robot nhà máy, các công ty Nhật trong đó có Fanuc, Yaskawa Electric và Kawasaki Heavy Industries chiếm lĩnh 50% thị trường toàn cầu, theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật. Các công ty của nước này cũng sở hữu 90% thị phần về phụ tùng, các bộ phận như các thiết bị chính xác, mô-tơ phụ để di chuyển các cánh tay robot và các cảm biến chuyên dụng.

Tuy nhiên, Chính phủ cho biết vị trí dẫn đầu của Nhật đang lâm nguy khi các quốc gia khác cũng đang lao vào cuộc chạy đua robot. Trung Quốc, chẳng hạn, có tới 530 công ty robot và thị phần tại thị trường đại lục đã tăng từ 4% năm 2012 lên mức 13% vào năm 2014. Đây là một xu hướng đáng lo ngại cho các công ty Nhật, vốn đã hưởng mức lợi nhuận cao và ổn định tại thị trường này.

“Trung Quốc đang bắt kịp rất nhanh” mặc dù chất lượng vẫn còn đang là một vấn đề, theo Wang Tianran, một chuyên gia trong lĩnh vực robot tại Viện Khoa học Trung Quốc. Ông nghĩ rằng Trung Quốc sẽ thu hẹp khoảng cách về chất lượng với Nhật và Hàn Quốc bằng cách chuyên môn hóa, tập trung vào các robot nhà máy đơn giản, thông minh và linh hoạt tương tự như con robot nhà máy nhỏ và di động có tên là Sawyer của Rethink Robotics (Mỹ).

Hàn Quốc đã tăng gấp đôi quy mô doanh số bán robot kể từ năm 2009 lên mức 2.400 tỉ won (2,2 tỉ USD) vào năm 2013. Nước này đang nghiên cứu những con robot dịch vụ cho ngành chăm sóc y tế và các ngành khác. “Không giống robot nhà máy – lĩnh vực mà Nhật, Đức và Mỹ là những người chơi lớn, ngành robot dịch vụ thông minh vẫn còn trong buổi đầu sơ khai”, Jeong Man Tae, một nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Kinh tế Công nghiệp và Thương mại Hàn Quốc, nhận xét.

Nhật cũng đang theo dõi sát sao những tiến bộ trong ngành robot tại Mỹ, nơi ngân sách quốc phòng lớn trong suốt thập niên 2000 đã tài trợ cho việc triển khai hàng ngàn con robot, trong đó có cả những chiếc xe không người lái ở dưới mặt nước và trên không. Cách đây 2 năm, Google đã thâu tóm Schaft, một công ty khởi nghiệp được thành lập bởi 2 giáo sư Trường Đại học Tokyo, những người đã phát triển một con robot đi bằng 2 chân.

Dù Mỹ, Đức hay Hàn Quốc là những tay chơi lớn nhưng theo Hal Sirkin, đối tác cấp cao và Giám đốc Điều hành tại hãng tư vấn Boston Consulting, Nhật cũng sở hữu những lợi thế sẵn có trước các đối thủ, trước hết là có một ngành robot trong nước phức tạp và chuyên sâu. Trong lĩnh vực robot nhà máy, “họ có thể dễ dàng hơn rất nhiều trong việc tạo ra những gì họ cần”, ông nói.

Năng lực máy tính, mô-tơ và cảm biến rẻ hơn đã kéo chi phí của một số robot công nghiệp xuống mức thấp tới 25.000 USD, giảm từ mức 100.000 USD cách đây vài năm. Điều đó có nghĩa là các công ty quy mô vừa và nhỏ có thể sở hữu những máy móc tiên tiến, thông minh. Với lực lượng lao động của Nhật đang suy giảm, việc thay thế lao động bằng máy móc sẽ không gặp nhiều trở ngại như tại Mỹ. Đến năm 2025, các robot của Nhật có thể cắt giảm tới 25% chi phí lao động nhà máy, theo Boston Consulting.

 Cuộc cách mạng Robot

Trong khi đó, ở ngành dịch vụ, năng suất lao động của Nhật chỉ bằng 60% so với Mỹ, theo Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật. Vì thế, với những cải tiến về robot, lĩnh vực dịch vụ kém hiệu quả của nước này sẽ có thể hưởng lợi.

Chính quyền của ông Shinzo Abe muốn máy móc phải hỗ trợ về mảng hậu cần, thực hiện các cuộc phẫu thuật và hỗ trợ việc khôi phục lại hiện trạng sau thiên tai tại một quốc gia thường bị động đất như Nhật. Các ưu tiên khác là các robot thương mại và robot y tá.

Các công ty Nhật đang đẩy mạnh phát triển robot theo hướng này. Panasonic, chẳng hạn, đã phát triển một con robot có thể biến hình từ một cái giường thành một chiếc xe lăn. Còn công ty khởi nghiệp Cyberdyne đã sản xuất được những thiết bị giúp người ốm đau, tật nguyền di chuyển xung quanh.